شنبه, 27 شهریور 1395 15:59

بررسی خطرات احتمالی همراه با فرآورده های دامی برای انسان (قسمت پنجم)

این مورد را ارزیابی کنید
(1 رای)

اهداف هزاره سوم که به عنوان اهداف جهانی برای توسعه پایدار توسط سازمان ملل متحد تدوین شده اند در درجه اول بر کاهش گرسنگی در  جهان و تأمین غذا برای همه تأکید می نمایند. چالش‌های موجود از جمله کمبود منابع، فقر، بیماری‌ها، تخریب و آلودگی محیط زیست، ... هریک به نوعی تهدید‌ی برای حق توسعه و امنیت انسانی، ملی و بین‌المللی است. UNFAO (سازمان غذا و کشاورزی ملل متحد) اعلام کرده که جمعیت گرسنه جهان بطور تصاعدی در حال افزایش است و تعداد افرادی که از سوء تغذیه مزمن رنج می برند روز به روز بیشتر می شود. امنیت غذایی یعنی اطمینان از دسترسی به غذای کافی، سالم، مغذی و پایدار برای همه.

 

downloadبا توجه به اینکه جمعیت جهان تا سال 2050 میلادی 9.1 میلیارد نفر تخمین زده می شود (اطلاعات سازمان ملل متحد)، برای تأمین غذای این تعداد افراد گرسنه مهمترین چالش پیش روی بشر تغییر سیستم های کشاورزی کنونی است. 

افزایش بیش از حد جمعیت و الگوی فعالیت صنعتی امروزی، خصوصاً از نیمه دوم قرن حاضر، باعث آلودگیهای زیست محیطی و به ویژه آلودگی با فلزات سنگین شده است. هر ساله کارخانجات و واحدهای صنعتی و مراکز شهری، با ورود فاضلاب ها و پساب های خود به محیط های آبی و وارد شدن آنها به زمینهای کشاورزی و همچنین استفاده از سموم و کودهای شیمیایی به منظور باروری خاک، باعث آلودگی محیط زیست و زمین های کشاورزی می شوند.

از آنجا که رابطه معنا داری بین سطح فلزات سنگین موجود در خاک و میزان تجمع آنها در گیاه وجود دارد این فلزات پس از تجمع در قسمت های سبز و شاخه ای گیاهان و یا محصولات آنها، توسط حیوانات مصرف شده و آسیب های جدی بر سلامت این موجودات وارد می آورند، مصرف فرآورده های این حیوانات برای مصرف کننده نهایی یعنی انسان، با مخاطرات جدی همراه است. 

همانطور که ملاحظه می شود یکی از دلایل اصلی مواجهه انسان با فلزات سنگین، مسیر خاک- دانه- غذا است. با توجه به اینکه فلزات سنگین از جمله ترکیبات پايدار و بادوام در محیط زيست به شمار مي روند، ورود تدریجی آنها به بدن موجودات زنده سبب تجمع زيستي این فلزات در زنجیره غذايي شده و در نتیجه اين فرآيند میزان فلزات سنگین در بخش های بالاتر زنجیره غذايي تا چندين برابر مقادیر این عناصر در آب يا هوا می رسد که تهديدي برای سلامت گیاهان و جانوراني که از اين مواد غذايي استفاده مي کنند، محسوب می شود. 

enviromental pyramidاين فلزات با ايجاد مکانیسم های متعدد سبب بر هم خوردن تعادل در بدن موجودات زنده بويژه انسان مي شوند و طیف گسترده اي از عوارض و اختلالات را بوجود مي آورند. اين عوارض و اختلالات در تمامي ارگان ها ديده مي شوند و فاکتورهاي مختلفي از جمله نوع فلز در آن ها دخالت دارند.

از میان فلزات سنگین، فلزاتی مانند جیوه، سرب، کادمیوم و آرسنیک زئوبیوتیک خوانده می شو ند، به این مفهوم که این عناصر برای متابولیسم بدن مورد نیاز نیستند و حتی مقادیر کم آنها نیز برای بدن مضر است. در واقع فلزات سنگین پس از ورود به بدن دیگر از بدن دفع نشده و در بافتهایی مانند چربی، عضلات، استخوانها و مفاصل، رسوب کرده و انباشته می شوند و باعث بروز بیماریها و عوارض متعددی مانند : اختلالات عصبی، انواع سرطان، سقط جنین، اختلالات تنفسی، آسیب به کبد و کلیه و مغز، التهاب مفاصل، ریزش مو و پوکی استخوان می شوند.

با توجه به این مسئله و نیز اهمیت روز افزون مسئله امنیت غذایی در سالهای اخیر، توجه عموم مردم و ارگان های نظارتی در بخش غذا، به خصوص سازمان تجارت جهانی به صورت جدی به ایمنی غذا و تخمین کیفیت آنها معطوف گشته است (WHO, 2001). زنجیره ایمنی غذا در کشور، باید از مرحله مزرعه تا سفره خانواده حفظ شود و در این میان بخش دامپروری، نقش مهمی در امنیت غذایی و همچنین توسعه کشاورزی و اقتصادی کشورها ایفا می کند. به عنوان یک میانگین جهانی، محصولات دامی حدود 16 درصد از کالری رژیم غذایی را تأمین می کنند و همواره بخش مهمی از غذای مردم جهان محسوب می شود.. گوشت و سایر فرآورده های حیوانی موجب تأمین اسیدهای چرب ضروری، ویتامین ها و مواد معدنی می شوند. بنابراین اهمیت صنعت دامپروری از لحاظ اقتصادی و تغذیه ای در جهان بسیار زیاد است.

متاسفانه آلودگی گوشت، تخم مرغ، شیر و سایر محصولات دام و طیور به فلزات سنگین، مایکوتوکسین ها، بقایای دارویی و ... نگرانی های زیادی را به لحاظ مخاطرات آن برای سلامت انسان ایجاد کرده است. با این نگرش، بررسی و درک صحیح از عوامل ایجاد آلودگی در محصولات دام و طیور و بکارگیری اقدامات مؤثر در کاهش سطح این آلودگی ها نقش مهمی در امنیت غذایی و سلامت حلقه نهایی زنجیره غذایی، یعنی انسان، ایفا می نماید.

 

خطرات و مسائل احتمالی همراه با فرآورده های دامی

1. سطح بالای فلزات سنگین

فلزات سنگین: چه هستند؟

در جدول تناوبی به آن تعداد از عناصر که وزن اتمی بالایی داشته و خاصیت فلزی دارند فلز سنگین اطلاق می‌شود. فلزات سنگین دارای چگالی بسیار بالایی ( 4 تا 5 گرم بر سانتی متر مکعب و حتی بالاتر) می باشند و از آنجایی که تعاریف مختلفی برای این عناصر شده و در این طبقه عناصر مختلفی قرار داده شده اند باید تنها از اصطلاح فلزات و یا شبه‌فلزات استفاده نمود. فلزات سنگين در ارتباط با انسان را مي توان به سه دسته تقسيم بندی کرد: فلزات سمی، فلزات گرانبها، فلزات رادیواکتیو

این فلزات بطور طبيعي در پوسته ي زمين وجود داشته و عليرغم ميزان كم و حلاليت پائين آنها، عموما توسط هوازدگي و فرسايش از پوسته ي زمين جدا شده و وارد اكوسيستمهاي آبي و خاکی مي گردند، كه به عنوان آلودگيهاي طبيعي يا زمين ساخت شناخته می شوند. از طرف دیگر همگام با رشد صنعتی و اقتصادي و تولیـد انـواع مختلـف ترکیبات و مواد شیمیایی که بشر براي رفـاه و آسـایش خود با استفاده از منابع طبیعی به دست آورده سبب شده که به طور ناخواسته موادي چون انواع فلزات سـنگین و سـمی را بـه طبیعت وارد کند که هم براي محـیط زیـست و هـم بـراي خود انسان مشکلات و خطرات جدي به همراه دارد.

سمیت فلزات سنگین

فلزات سنگین از طرق مختلف امکان وارد شدن به بدن انسان، دام و طیور را دارند:

الف: از طریق قرار گیری در معرض مستقیم فلزات سنگین و محیط زیست آلوده

  • هوای آلوده
  • آب آلوده
  • تماس مستقیم با آلودگی 

ب: از طریق خوراکهای آلوده 

یکی از مهمترین مشکلات ناشی از ورود فلزات سنگین به بدن انسان، عدم قابلیت متابولیزه شدن آنها است. در واقع فلزات سنگین پس از ورود به بدن دیگر از بدن دفع نشده و در بافت‌هایی نظیر بافت چربی، عضلات، استخوان‌ها و مفاصل رسوب کرده و انباشته می‌ شوند که همین امر موجب بروز بیماری‌ها و عوارض متعددی در بدن می‌شود. فلزات سنگین همچنین جایگزین دیگر املاح و مواد معدنی مورد نیاز در بدن می شوند. 

انسان - بعنوان مصرف کننده:

به دلیل تاثیرات مضر و نامطلوبی که فلزات سنگین در انسان و موجودات زنده دارند توجه به منابع ورود این فلزات بسیار حائز اهمیت است. خاصیت تجمع‌پذیری فلزات سنگین در بدن دام و طیور و ورود آن‌ها به زنجیره غذایی انسان خطرات ناشی از آنها را دو چندان می کند. با افزایش فعالیت های صنعتی صنعت و افزایش مصرف مواد شیمیایی ورود آن‌ها در آب، خاک و هوا و آلوده شدن محیط احتمال رویارویی انسان با خطرات ناشی از آن‌ها بیشتر شده است و یکی از مواردی که امروزه توجه جهانی را در ارتباط با فلزات سنگین به خود معطوف داشته آلودگی غذاهای مصرفی از جمله تولیدات دام و طیور می باشد. 

بیشترین و پراهمیت ترین تاثیرات مضر و سمی ناشی از فلزات سنگین در انسان، دام و طیور در ارتباط با فلزات آرسنیک، کادمیوم، سرب و جیوه می باشد. 

بر اساس نتایج مطالعات صورت گرفته در زمینه فلزات سنگین و اثرات آنها بر بدن انسان، این فلزات می تواند سبب ایجاد بیماری ها و اختلالات فراوانی از جمله: اختلالات عصبی (پارکینسون، آلزایمر، افسردگی، اسکیزوفرنی)، انواع سرطان‌ها، فقر مواد مغذی، بر هم خوردن تعادل هورمون‌ها، سقط جنین، اختلالات تنفسی و قلبی‌عروقی، آسیب به کبد و کلیه ها و مغز، آلرژی و آسم، احتلالات غدد درون‌ریز، اختلال در عملکرد آنزیم‌ها، تغییر در سوخت و ساز، ناباروری، کم‌خونی، خستگی، تهوع و استفراغ، تحریک سیستم ایمنی بدن، تخریب ژن‎ها، اختلالات پوستی، پوکی استخوان و در موارد حاد مرگ از جمله عوارض ناشی از ورود سطح بالای فلزات سنگین به بدن انسان می‌باشد. 

insects protect resources food securityتولید غذای کافی برای رفع مشکل گرسنگی جهانی موضوع مهم پیش روی کشورهای در حال توسعه و حتی کشورهای توسعه یافته است، سازمان خوار و بار و کشاورزی ملل متحد (FAO) با توجه به چشم انداز امنیت غذایی جهان، پیش بینی نموده تولید مواد غذایی در قرن حاضر با مشکلاتی مواجه خواهد بود. از این رو رقابت بر سر زمین‏های کشاورزی و منابع آب، قیمت بالای انرژی و تغییرات آب و هوایی همگی نشان می‌دهد که باید با منابع کمتر، غذای بیشتری برای مردم سرتاسر جهان تولید شود. رشد پایدار در بخش کشاورزی، عاملی حیاتی برای تغذیه جهان در دهه‏ های آتی است. به عنوان یک نتیجه‌گیری کلی می‌توان گفت امروزه آلودگی خوراک های دام و طیور و در نتیجه فرآورده های حاصل از آنها به فلزات سنگین نگرانی های عمده ای را سبب شده چرا که مخاطرات بسیاری برای سلامت جوامع انسانی بعنوان مصرف کنندگان نهایی این محصولات دارد. با این وجود که آلودگی با سطوح بیشتر از حد مجاز فلزات سنگین اغلب به میزانی نیست که بصورت آنی برای سلامت انسان خطرناک باشد اما از آنجا که فلزات سنگین به تدریج جذب بدن می‌شوند و مصرف طولانی مدت آنها برای سلامتی مضر است برای کاهش سطح این فلزات بایستی به فکر راه حل بود. همکاری نهادهای نظارتی مؤثر در این زمینه همگام با کارشناسان و متخصصین صنعت پرورش دام و طیور، مشارکت در برنامه های بین المللی و استفاده از تجارب برنامه های موفق نظیر برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد(UNEP)، می تواند بطور چشمگیری در کاهش آلودگی های ناشی از سطوح بالای این فلزات در خوراک دام و طیور و در نهایت بر سلامت انسان مؤثر باشد.

 

ادامه دارد...

نظر دادن

Make sure you enter all the required information, indicated by an asterisk (*). HTML code is not allowed.